BloggfŠrslur mßna­arins, nˇvember 2010

Lßtum ekki b÷lmˇ­inn rß­a - kjˇsum

Nokku­ hefur bori­ ß ■vÝ sÝ­ustu dag og sÝ­ast Ý morgun a­ řmsir, ■ar me­ tali­ fj÷lmi­lafˇlk, setji fram efasemdir eins og til hvers sÚ a­ vera a­ kjˇsa ß stjˇrnlaga■ing ľ al■ingi ■urfi hvort sem er a­ sam■ykkja stjˇrnarskrß og a­ al■ingi muni ekki hleypa neinum rˇttŠkum breytingum Ý gegn. Um ■etta er tvennt a­ segja: ═ fyrsta lagi er ■a­ ekki al■ingi eitt sem rŠ­ur ■essu, forsetinn ver­ur a­ skrifa undir og ef al■ingi gerir miklar breytingar vi­ dr÷g a­ stjˇrnarskrß sem sett eru fram af stjˇrnlaga■ingi me­ sterkt umbo­ frß almenningi, hef Úg fulla tr˙ ß a­ hann neiti a­ skrifa undir og leggi mßli­ Ý dˇm ■jˇ­arinnar. ═ ÷­ru lagi er ˙rt÷lufˇlki­ a­ hafa ßhrif ß ■ßttt÷kuna me­ ■essu og ■ar me­ a­ draga ˙r m÷guleikunum ß a­ stjˇrnlaga■ing hafi sterkt umbo­.

SamkvŠmt n˙verandi stjˇrnarskrß h÷fum vi­ enga a­ra lei­ til ■ess a­ koma breytingum Ý gegn og ˙rt÷lufˇlki­ leggur ekki til a­rar lausnir. Leggjumst ■vÝ ÷ll ß eitt: Lßtum ekki b÷lmˇ­inn rß­a - kjˇsum og gefum stjˇrnlaga■ingi ÷flugt umbo­.

Nokkrir stafir um stjˇrnlaga■ing

═ umrŠ­u um vŠntanlegt stjˇrnlaga■ing er gjarnan fullyrt a­ tÝminn sem ■vÝ er Štla­ a­ starfa, tveir til fjˇrir mßnu­ir, sÚ of naumt skammta­ur. Ůa­ er ßkve­inn misskilningur sem fylgir ■essari sko­un ľ eins og gert sÚ rß­ fyrir a­ stjˇrnlaga■ingmenn ■urfi og Štli sÚr fyrst a­ fara a­ hugsa um ■essi mßl ■egar ■eir setjast ß ■ingi­. ┴ me­al ■eirra sem bjˇ­a sig fram er fˇlk sem hefur hugsa­ um ■essi mßl svo ßrum og ßratugum skiptir og hefur skřrar hugmyndir um hva­ ■a­ vill sjß inni Ý nřrri stjˇrnarskrß. Nřtt stjˇrnlaga■ing ■arf fyrst og fremst a­ komast a­ samkomulagi og stilla saman hugmyndir og sko­anir ■ßtttakenda, sem munu flestir vita hverju ■eir vilja koma ß framfŠri. B˙i­ er a­ vinna mesta vinnuna n˙ ■egar og ŠttiátÝminn ■vÝ a­ vera nŠgur.

Stjˇrnlaga■ing getur lagt stjˇrnarskrßrdr÷g sÝn Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu ß­ur en al■ingi tekur ■au til me­fer­ar og myndi afgerandi ni­ursta­a ˙r henni gefa ■inginu skřr skilabo­ ľ me­ forseta sem hefur sřnt a­ hann er ˇhrŠddur vi­ a­ beita mßlskotsrÚttinum myndi ■ingi­ varla hreyfa miki­ vi­ stjˇrnarskrß sem hefur almennan stu­ning ■jˇ­arinnar. Ăskilegt vŠri a­ gefa almenningi kost ß, ekki a­eins a­ kjˇsa um stjˇrnarskrßna, heldur jafnframt um einstaka li­i hennar. Gallinn vi­ Ýslenskt lř­rŠ­i hefur gjarnan veri­ a­ Ý kosningum, t.d. til al■ingis, hafa kjˇsendur ekki ßtt kost ß a­ gefa mj÷g skřr skilabo­ me­ atkvŠ­um sÝnum. Ůeir kjˇsa flokk ˙t ß einst÷k mßl ľ en sjaldnast ÷ll mßl vi­komandi flokks. Forystan t˙lkar sÝ­an ni­urst÷­una og setur ßherslur eins og henni sřnist ľ fer Ý samsteypustjˇrn ■ar sem sumt nŠr inn anna­ ekki. Ni­ursta­an er s˙ a­ erfitt er a­ rß­a Ý hver raunverulegur vilji kjˇsenda er, sem grefur undan lř­rŠ­inu. Ef einstakir li­ir stjˇrnarskrßrinnar eru bornir undir almenning Ý ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu, ekki hvert smßatri­i, heldur t.d. stŠrri flokkar eins og mannrÚttindakaflinn, a­skilna­ur rÝkis og kirkju, nř skilgreining ß forsetaembŠttinu og a­skilna­i framkvŠmda- og l÷ggjafarvalds ľ fŠr almenningur m÷guleika ß a­ gefa skřr skilabo­ me­ atkvŠ­um sÝnum Ý ■essu mikilvŠga mßli.

MannrÚttindi

═ ßherslum mÝnum Ý frambo­i til stjˇrnlaga■ings set Úg mannrÚttindi sem mikilvŠgasta ■ßttinn. ═ sj÷unda kafla stjˇrnarskrßrinnar er ßgŠtis upptalning ß mannrÚttindum, en skortir ß nßnari skilgreiningar. Ůar vantar t.d. grein um pˇlitÝska mismunum, sem ˙tilokar mismunandi vŠgi atkvŠ­a ľ svo eitthva­ sÚ nefnt. MannrÚttindi eiga a­ mÝnu mati a­ vera hryggjarstykki­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ľ ■au hafa forgang gagnvart ÷­rum mßlum, hvort sem ■a­ er fullveldi, hlutverk forseta e­a ÷nnur atri­i ľ ■au sÝ­arnefndu eru undirskipu­ gagnvart mannrÚttindum. Ůannig hafi mannrÚttindakafli e­a mannrÚttindakaflar stjˇrnarskrßrinnar svipa­an sess innan stjˇrnarskrßrinnar og stjˇrnarskrß gagnvart l÷gum: Engin l÷g standast ef ■au eru Ý andst÷­u vi­ stjˇrnarskrß og ekki er hŠgt a­ setja neitt inn Ý stjˇrnarskrß sem er Ý andst÷­u vi­ mannrÚttindi. Ůannig er t.d. ekki hŠgt a­ krefjast aukins meirihluta Ý almennum kosningum um mßl sem snerta fullveldi ľ eins og sumir frambjˇ­endur hafa tŠpt ß. Aukin meirihluti ■ř­ir Ý raun misvŠgi atkvŠ­i, sem er mannrÚttindabrot. Ůannig vŠri lÝka ˙tiloka­ a­ vera me­ rÝkisrekna ■jˇ­kirkju ľ ■ar me­ rÝkir ekki raunverulegt tr˙frelsi eins og kve­i­ er ß um Ý 65. grein, 6. ákafla.

á

RÚttindi fˇlks gagnvart l÷greglu og dˇmsvaldi ver­i trygg­

═ flestum ef ekki ÷llum samfÚl÷gum Ý dag er hluti af skilgreiningunni ß rÝki s˙ a­ ■a­ sÚ eini a­ilinn sem hefur rÚtt ßábeitingu ofbeldis innan sinna landamŠra. Ůannig liggur ofbeldishˇtun a­ baki ÷llu laga- og regluger­argangvirki rÝkisins. Ef vi­ borgum ekki skattana, ef vi­ brjˇtum umfer­areglur e­a ÷nnur l÷g landsins getur rÝki­ beitt okkur ofbeldi ľ teki­ af okkur fÚ, eignir e­a frelsi okkar. Ůegnar hafa ekki ■ennan rÚtt ľ ■eir ver­a a­ leita rÚttar sÝns Ý gegnum stofnanir rÝkisins. Ůetta ofbeldi er rÚttlŠtt me­ ■vÝ a­ ■a­ sÚ nau­synlegt til a­ halda rÝkinu saman og koma Ý veg fyrir upplausn ■ess. Ůessi rÚttur rÝkisins til ofbeldis er ■ˇ yfirleitt nokkrum takm÷rkunum hß­ur. Ůannig ■arf dˇmsvaldi­ alla jafnan a­ hafa millig÷ngu um beitingu ofbeldisins, fˇlk er tali­ saklaust ■ar til sekt hefur veri­ s÷nnun og hafi fˇlk hreina samvisku ß a­ ekki a­ ■urfa a­ eiga ■a­ ß hŠttu a­ ver­a beitt ofbeldi me­ ■vÝ a­ ■a­ sÚ teki­ til yfirheyrslu e­a frelsi ■ess takmarka­ ß annan hßtt. L÷greglan ■arf a­ hafa r÷kstuddan grun um afbrot til ■ess a­ beita slÝku ofbeldi. ┴ d÷gum R÷gnu ┴rnadˇttur Ý sŠti dˇmsmßlarß­herra voru l÷g­ dr÷g a­ ■vÝ a­ breyta ■vÝ fyrirkomulagi, me­ ■vÝ a­ leyfa forvirkar rannsˇknarheimildir,áen sem betur fer hafa ■au ßform veri­ l÷g­ til hli­ar ľ a.m.k. a­ sinni.

Til sta­ar er tilhneiging Ý ÷llum stofnunum til a­ reyna a­ efla v÷ld sÝn og ßhrif og ■.a.l. t˙lka raunveruleikann ■annig a­ s˙ t˙lkun sty­ji vi­ slÝkt. Ůannig er t.d. hentugt a­ tala um aukningu glŠpa Ý tengslum vi­ vŠndi ■egar heg­un sem var eitt sinn l÷gleg er ger­ ˇl÷gleg. Ůa­ ■arf ekki a­ vera um neina breytingu ß atferli a­ rŠ­a ľ ■vert ß mˇti eru lÝkur ß a­ tÝ­ni slÝks atferlis hafi minnka­, en samkvŠmt t÷lum hefur ■ß glŠpatÝ­nin aukist. Ůa­ a­ ßkve­in bifhjˇlasamt÷k ßkve­i a­ ganga til li­s vi­ erlend bifhjˇlasamt÷k sem hafa illt or­ ß sÚr ■ř­ir Ý or­rŠ­u l÷greglunnar a­ skipul÷g­ glŠpastarfsemi sÚ a­ festa rŠtur sÝnar hÚr ľ ßn ■ess a­ nokku­ hafi endilega breyst Ý starfsemi ß­urnefndra bifhjˇlasamtaka e­a a­ einhverjir hafi bŠst Ý ■eirra hˇp erlendis frß.

Ůessi or­rŠ­a er ekki ˇsvipu­ or­rŠ­unni Ý tengslum vi­ hry­juverkaˇgn og ÷ryggismßl. ┴ undanf÷rnum ßrum er b˙i­ a­ ganga langt, bŠ­i Ý Bretlandi og BandarÝkjunum, Ý a­ veita l÷greglu og ÷ryggis■jˇnustu vÝ­tŠkari heimildir og v÷ld sem sker­a persˇnulegt frelsi og mannrÚttindi ■egnanna. ═ Bretlandi var lÝfi fˇlks gj÷rbylt vegna atbur­a sem vissulega voru hrŠ­ilegir, en til a­ setja hlutina Ý samhengi ■ß dˇu Ý hry­juverkaßrßsinni jafn margir og deyja ß tveimur d÷gum Ý umfer­arslysum Ý Bretlandi. ┴ Spßni var tekin ßkv÷r­un um a­ lßta hry­juverkaßrßsirnar sem ur­u ß Spßni um svipa­ leyti ekki ver­a til a­ stjˇrna lÝfshßttum fˇlks ľ t˙lkunin var s˙ a­ slÝkt bŠri vott um sigur hry­juverkamannanna.

Eins og ß­ur segir er ■a­ tilhneiging stofnana til ■ess a­ efla v÷ld sÝn og ßhrif. Ůa­ er hins vegar hlutverk stjˇrnmßlamanna a­ dansa ekki eins og dßleiddar hŠnur eftir or­rŠ­u ■eirra og lepja hana upp gagnrřnislaust. Stjˇrnarskrß sem tekur af skari­ me­ mannrÚttindakafla me­ skřrum ßkvŠ­um sem tryggja mannhelgi og lßgmarkar ofbeldi rÝkisvaldsins hjßlpar til ■ess.

á

Um hlutverk forsetans

╔g man eftir ■vÝ, fyrirár˙mlega tveimur ßratugum ■egar Úg las stjˇrnarskrßna Ý fyrsta sinn, a­ lřsingin ß hlutverki forseta kom mÚr spßnskt fyrir sjˇnir. Ůa­ var eins og a­ hafa tali­ sig vera a­ horfa ß leikriti­ Skugga Svein og uppg÷tva svo skyndilega a­ handriti­ var ═slandsklukkan e­a eitthva­ anna­ leikrit. Lřsingin var af t÷luvert pˇlitÝskara hlutverki en Úg haf­i vanist a­ sjß Ý verki; forseti getur lagt fram frumv÷rp, skipa­ rß­herra og embŠttismenn, svo eitthva­ sÚ nefnt. En svo er klikkt ˙t me­ ■vÝ a­ forseti lßti rß­herra framkvŠma vald sitt, sem er ßkve­in ■vers÷gn Ý sjßlfu sÚr.

N˙ hef Úg ekki miklar sko­anir ß ■vÝ hvert hlutverki forsetans Ý stjˇrnsřslunni ß a­ vera - mÚr hefur hinga­ til ■ˇtt ■a­ helst hafa mˇtast af l÷ngun fˇlks til a­ hafa konung til a­ klippa ß bor­a og halda hßtÝ­arrŠ­ur. Kosningar til forseta hafa mÚr ■ˇtt frekar vandrŠ­alegar ľ til hvers var forseti a­ sŠkja lř­rŠ­islegt umbo­ til fˇlksins ef hann var Ý raun valdalaus ägaukur Ý klukkuô eins og Bubbi or­a­i ■a­ ľ umbo­ til hvers? N˙verandi forseti braut bla­ Ý s÷gunni me­ ■vÝ a­ nota og virkja mßlskotsrÚttinn frŠga. ╔g man eftir umrŠ­unni Ý tengslum vi­ frambo­ Sigr˙nar Ůorsteinssonar til forseta, ßri­ 1988, sem haf­i sem sitt helsta barßttumßl a­ virkja mßlskotsrÚttinn ľ flestir l÷gspekingar t÷ldu hann ■ß ˇvirkan e­a jafnvel ˇnřtan. ╔g vil a­ fˇlki­ Ý landinu geti sjßlft kn˙i­ fram ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um mßl, ef nˇgu margir fara fram ß slÝkt. Ůar me­ ver­ur aukaatri­i hvort forseti hafi slÝkan mßlskotsrÚtt.

╔g held ■ˇ a­ andsta­a almennings vi­ a­ leggja ni­ur forsetaembŠtti­ yr­i of mikil og ■vÝ ■arf a­ finna skilgreiningu og skipan ß ■vÝ sem er sjßlfri sÚr samkvŠm - forseti ═slands getur veri­ sameiningartßkn og r÷dd samvisku ■jˇ­arinnar - en valdamikill ver­ur hann ekki.


Höfundur

Kjartan Jónsson
Kjartan Jónsson
Höfundur starfar við íslenskukennslu og þýðingar. Auk þess stundar hann ýmis félagsstörf, sjá multikulti.is

Nřjustu myndir

  • DSC00594
  • DSCN2508
  • ...img_0395
  • ...dsc02790
  • ...dsc02765

Heimsˇknir

Flettingar

  • ═ dag (11.12.): 0
  • Sl. sˇlarhring:
  • Sl. viku: 2
  • Frß upphafi: 0

Anna­

  • Innlit Ý dag: 0
  • Innlit sl. viku: 2
  • Gestir Ý dag: 0
  • IP-t÷lur Ý dag: 0

UppfŠrt ß 3 mÝn. fresti.
Skřringar

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband